SỰ HÌNH THÀNH ĐỀN THỜ ĐỨC QUẢN CƠ TRẦN VĂN THÀNH

1. Sự hình thành Bửu Hương Tự

Cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa chống thực dân Pháp do Đức Quản cơ Trần Văn Thành lãnh đạo diễn ra kiên cường trong suốt 7 năm (1867 – 1873). Do tương quan lực lượng chênh lệch, cuộc khởi nghĩa cuối cùng thất bại. Sau đó, ông Trần Văn Nhu (con trưởng của Quản cơ Trần Văn Thành) phải lánh nạn, bôn ba nhiều nơi để tránh sự truy lùng của thực dân Pháp.

Đến năm 1893, sau gần 20 năm lưu lạc, ông Trần Văn Nhu trở về trại ruộng Bửu Hương Các sinh sống. Năm 1897, ông cho dựng một ngôi đền thờ nhằm ghi dấu cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa, tưởng niệm công đức của Đức Quản cơ Trần Văn Thành cùng các nghĩa binh Gia Nghị đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến chống giặc ngoại xâm.

Đồng thời, đây còn là nơi quy tụ Nhân dân, tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương và lực lượng nghĩa binh, tiếp tục công cuộc khẩn hoang, mở đất, chờ thời cơ khôi phục phong trào đấu tranh. Để tránh sự chú ý của chính quyền thực dân, ông Trần Văn Nhu đặt tên ngôi đền là Bửu Hương Tự.

Tuy nhiên, chính quyền thực dân Pháp tại Châu Đốc sớm phát hiện và tỏ ra lo ngại trước khả năng hình thành phong trào chống lại nhà cầm quyền Pháp.

Vào các ngày 21–22 tháng 02 âm lịch năm Quý Sửu (1913), trong lúc ông Trần Văn Nhu cùng Nhân dân tổ chức lễ tưởng niệm 40 năm ngày hy sinh của Đức Quản cơ Trần Văn Thành và nghĩa binh Gia Nghị, quân Pháp đã bất ngờ bao vây, đàn áp, bắt bớ và đốt phá chùa. Ông Trần Văn Nhu được bảo vệ thoát khỏi vòng vây. Thực dân Pháp bắt 83 người đưa về Châu Đốc thẩm tra; sau đó thả 27 người, kết án 36 người với mức tù 13 tháng, số còn lại bị đày ra Côn Đảo.

Đến năm 1938, ông Nguyễn Văn Tịnh – một tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương – đã vận động Nhân dân xây dựng lại Bửu Hương Tự trên nền cũ. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nơi đây trở thành cơ sở cách mạng của xã Thạnh Mỹ Tây, huyện Châu Phú.

Năm 1947, lực lượng cách mạng tập kết tại Bửu Hương Tự, tổ chức tiến công tiêu diệt đồn Long Châu. Vì vậy, năm 1948, quân Pháp tiếp tục mở cuộc khủng bố, đốt phá chùa lần thứ hai. Tuy nhiên, tinh thần yêu nước của Nhân dân vẫn không bị dập tắt.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Bửu Hương Tự tiếp tục là cơ sở cách mạng quan trọng, nơi nuôi chứa, bảo vệ, liên lạc và hội họp của cán bộ.

Năm 1952, Nhân dân và tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương đã chung sức xây dựng lại ngôi Bửu Hương Tự lần thứ ba với quy mô kiên cố hơn.

2. Sự hình thành Đền thờ Đức Quản cơ Trần Văn Thành

(Bằng công nhận di tích lịch sử-văn hóa)

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (30/4/1975), Bửu Hương Tự thường xuyên được cấp ủy Đảng, chính quyền và Nhân dân quan tâm tu sửa, tôn tạo.

Ngày 01/4/1986, trong quá trình đào mương, Nhân dân xã Thạnh Mỹ Tây đã phát hiện và khai quật được nhiều vũ khí của nghĩa binh Gia Nghị tại khu vực gần Bửu Hương Tự. Từ những giá trị lịch sử đặc biệt đó, di tích Bửu Hương Tự đã được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số 235/VH-QĐ ngày 12/12/1986.

Từ đó đến nay, khu di tích Đền thờ Quản cơ Trần Văn Thành không ngừng được đầu tư, nâng cấp, từng bước hình thành quần thể kiến trúc khang trang, uy nghiêm, xứng đáng với công lao to lớn của vị anh hùng dân tộc.

Từ năm 2003, lễ hội kỷ niệm hằng năm được nâng tầm trở thành lễ hội văn hóa truyền thống của huyện Châu Phú. Nội dung lễ hội ngày càng phong phú, vừa ôn lại lịch sử, tri ân công lao của Đức Quản cơ Trần Văn Thành và nghĩa binh Gia Nghị, vừa tổ chức nhiều hoạt động văn hóa – thể thao như sân khấu hóa, triển lãm hiện vật, hội thi dân gian, biểu diễn lân – sư – rồng, võ cổ truyền, thể dục dưỡng sinh… thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia.

Năm 2004, tượng Quản cơ Trần Văn Thành được xây dựng tại trung tâm hành chính huyện Châu Phú (cũ); đồng thời tổ chức hội thảo khoa học về thân thế và sự nghiệp của ông. Tên ông cũng được đặt cho trường học, tuyến đường ở nhiều địa phương nhằm giáo dục truyền thống yêu nước.

Ngày 28/5/2010, Chủ tịch nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Nhân dân và lực lượng vũ trang huyện Châu Phú và xã Thạnh Mỹ Tây trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Ngày 28/8/2020, xã Thạnh Mỹ Tây khởi công xây dựng Bia anh hùng xã Thạnh Mỹ Tây trên nền bờ kè công viên tại trụ sở xã Thạnh Mỹ Tây.

Ngày 10/3/2023, tượng đài Quản cơ Trần Văn Thành hoàn thành tại khuôn viên đền thờ, thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với tiền nhân, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa – lịch sử của di tích.

Năm nay (2026), địa phương tổ chức lễ hội văn hóa truyền thống kỷ niệm 153 năm Quản cơ Trần Văn Thành chống Pháp hy sinh và cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa (1873 – 2026). Lễ hội diễn ra bốn ngày từ ngày 06/4 đến ngày 09/4/2026, nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước và quảng bá giá trị di tích đến Nhân dân trong và ngoài tỉnh.

3. Ý nghĩa của việc công nhận Đền thờ Quản cơ Trần Văn Thành

Đền thờ Quản cơ Trần Văn Thành là biểu tượng tiêu biểu cho lịch sử hình thành vùng đất Láng Linh – Bảy Thưa; gắn liền với quá trình khai hoang, lập làng của cư dân Việt và cuộc khởi nghĩa chống Pháp oanh liệt của nghĩa binh Gia Nghị.

Di tích không chỉ là nơi ghi dấu những sự kiện lịch sử quan trọng mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí đấu tranh bất khuất của dân tộc.

Sau ngày giải phóng, mặc dù còn nhiều khó khăn do hậu quả chiến tranh, thiên tai và dịch bệnh, Đảng bộ và Nhân dân xã Thạnh Mỹ Tây đã nỗ lực vượt qua, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội và quốc phòng – an ninh.

Phát huy truyền thống đó, các thế hệ hôm nay cần tiếp tục đoàn kết, đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững quốc phòng – an ninh, thực hiện tốt công tác an sinh xã hội; đồng thời tích cực tham gia bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Đền thờ Quản cơ Trần Văn Thành, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Đoàn Văn Hiển – Hội viên Hội khoa học lịch sử tỉnh An Giang – nguyên Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thạnh Mỹ Tây.